Tác hại của ngập lũ đối với cây sầu riêng
Cây sầu riêng là cây ăn quả có giá trị kinh tế cao nhưng cực kỳ nhạy cảm với ngập úng. Theo thông tin từ các nông dân bị ảnh hưởng sau đợt triều cường cuối tháng 10 vừa qua ở Đồng Tháp Mười, sầu riêng không thể chịu đựng ngập nước quá ba ngày. Khi nước ngập lâu hơn thời gian này, cây sẽ suy kiệt và chết dần.
Ngập lũ gây hại sầu riêng theo cơ chế:
- Thiếu oxy ở rễ: Nước ngập làm cách biệt rễ cây khỏi không khí, rễ không thể hô hấp, từ từ bị hoại tử.
- Chuyển đổi chuyển hóa: Rễ sầu riêng buộc chuyển sang hô hấp kỵ khí (anaerobic), tạo ra các chất độc như ethanol, acetaldehyde, làm cây chết dần.
- Rụng lá và rụng trái: Khi cây suy kiệt, lá chuyển màu từ xanh sang vàng, sau đó đỏ và rụng hết. Trái non phải hái bỏ để tiết kiệm dinh dưỡng cho cây sống.
- Tổn thất kinh tế lớn: Mỗi cây sầu riêng đang cho trái có thể mất từ 15-20 triệu đồng khi chết hoặc phải hái bỏ toàn bộ trái.
Biện pháp khắc phục nhanh khi vườn sầu riêng bị ngập
1. Bơm tháo nước nhanh nhất
Hành động đầu tiên và quan trọng nhất là bơm nước ra ngoài vườn. Nông dân cần:
- Huy động máy bơm công suất lớn để tháo nước trong vòng 24-48 giờ đầu tiên.
- Lập các kênh dẫn nước sơ cấp trong vườn để nước chảy về một điểm bơm chính.
- Cử người túc trực liên tục để giám sát và điều chỉnh máy bơm, tránh tình trạng nước ngập lại.
- Chi phí bơm tháo có thể lên hàng trăm triệu đồng cho vườn lớn, nhưng đó là đầu tư cần thiết để cứu cây.
2. Bón phân và phun thuốc kích thích sớm
Sau khi nước rút, cây rất suy kiệt và cần được hỗ trợ dinh dưỡng:
- Bón phân lót: Sử dụng phân NPK cân đối hoặc phân hữu cơ để tăng cường dinh dưỡng. Nên bón nhẹ, chia nhiều lần (mỗi 1-2 tuần) thay vì bón một lần nhiều (gây bụi gốc).
- Phun kích thích sinh trưởng: Dùng các chế phẩm chứa auxin, gibberellin, cytokinin để kích thích cây tạo rễ mới và lá mới. Một số sản phẩm phổ biến như nước cây, phân lá chứa các vi chất.
- Phun bảo vệ bệnh: Ngay lập tức phun thuốc phòng trừ bệnh nấm, vi khuẩn vì cây suy kiệt dễ bị bệnh tấn công.
- Chi phí có thể lên 50-100 triệu đồng cho vườn mít, sầu riêng vài chục hecta, nhưng là chi phí cần thiết để cứu vụ mùa.
3. Hái trái non để tiết kiệm dinh dưỡng
Nếu cây đang cho trái nhưng suy kiệt sau ngập:
- Hái bỏ toàn bộ hoặc một phần trái non để cây dùng năng lượng cho việc tái sinh rễ và lá thay vì cung cấp cho trái.
- Đây là thương tật kinh tế tạm thời để cứu cây dài hạn, bởi cây sống sẽ cho trái vụ sau.
- Trái non nếu được bán cũng chỉ mang lại giá rất thấp, không đáng so với cái giá phải trả nếu cây chết hoàn toàn.
Phòng ngừa ngập lũ dài hạn cho vườn sầu riêng
Nâng cao hệ thống bờ bao
Đây là giải pháp dự phòng cơ bản nhất nhưng cũng tốn kém nhất. Theo mong muốn của nông dân ở Đồng Tháp, cần:
- Xây dựng bờ bao kiên cố: Không chỉ đắp đất mà cần xây bằng bê tông hoặc gạch, cao hơn báo động 2 của nước lũ.
- Nâng độ cao vườn: Trong trường hợp vườn ở vị trí trũng, có thể xem xét nâng bề mặt đất bằng cách đắp cát, đất sạch.
- Hỗ trợ từ chính quyền: Nông dân mong muốn Chính phủ và UBND tỉnh hỗ trợ kinh phí xây dựng bờ bao chung cho cộng đồng. Đây là vấn đề quản lý đê điều liên quan đến chính sách nông nghiệp thích ứng với biến đổi khí hậu.
Lựa chọn vị trí đất trồng phù hợp
- Trước khi đầu tư vào một vùng mới, nông dân cần tham khảo dữ liệu lịch sử lũ từ UBND địa phương, Sở Nông nghiệp để biết mức độ rủi ro ngập lũ.
- Ưu tiên những vị trí cao, không nằm trong vùng trũng hoặc cà mau của sông suối.
- Xây dựng hệ thống thoát nước tốt từ lúc thiết kế vườn.
Đa dạng hóa cây trồng
- Thay vì chỉ trồng sầu riêng hoặc mít, nên xen trồng các loại cây ăn quả khác có khả năng chịu ngập tốt hơn (dừa, dâu, thanh long...).
- Điều này giúp giảm rủi ro mất toàn bộ vốn đầu tư nếu một loại cây bị thiệt hại nặng.
Tình hình thiệt hại tổng thể ở miền Tây
Theo số liệu từ UBND tỉnh Đồng Tháp, đợt lũ và triều cường lịch sử vừa qua (cuối tháng 10) gây ra:
- Hơn 100 ha cây ăn quả (sầu riêng, mít, dừa, thanh long) bị ngập và thiệt hại.
- Hơn 11 ha hoa màu mất trắng.
- Hàng trăm hecta lúa bị hư hại.
- Gần 8.000 ha ao nuôi thủy sản bị ảnh hưởng.
- Tổng thiệt hại ước tính khoảng 22 tỷ đồng.
Mực nước sông Hậu qua Cần Thơ, Vĩnh Long dâng hơn 2,3 m, vượt báo động 3 và cao hơn kỷ lục năm 2022, cho thấy rằng biến đổi khí hậu đang làm tăng tần suất và cường độ các đợt lũ lịch sử.
Lời khuyên cho nông dân trồng sầu riêng ở miền Tây
- Chuẩn bị sẵn: Không chờ đến khi lũ mới chuẩn bị. Hãy kiểm tra bờ bao thường xuyên, sẵn có máy bơm và liên hệ sẵn với các cơ quan chức năng địa phương.
- Ghi chép dữ liệu: Khi có thiệt hại, ghi chép chi tiết (diện tích, số cây chết, chi phí khắc phục) để làm hồ sơ khai báo thiệt hại với chính quyền và có cơ sở yêu cầu hỗ trợ.
- Tham gia bảo hiểm nông nghiệp: Một số chương trình bảo hiểm nông nghiệp có thể hỗ trợ thiệt hại do thiên tai. Tìm hiểu chi tiết từ Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn.
- Liên kết hợp tác: Tham gia các tổ chức nông dân, hợp tác xã để cùng nhau chia sẻ kinh nghiệm, máy móc và yêu cầu hỗ trợ từ nhà nước.
Nguồn tham khảo
- VnExpress (2024) — Bài báo "Nhà vườn bạc tỷ ở miền Tây xác xơ sau triều cường" (vnexpress.net)
- UBND tỉnh Đồng Tháp — Báo cáo thiệt hại do lũ và triều cường cuối tháng 10 năm 2024
- Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Vĩnh Long — Thông tin về diện tích hư hại của cây ăn quả
- Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn — Hướng dẫn phòng chống thiên tai cho cây trồng (bnnptnt.gov.vn)
- Cục Bảo vệ thực vật — Khuyến cáo về bệnh hại cây sau ngập lũ (bvtv.gov.vn)